Komunikat z badań – część pierwsza „Wyniki ilościowe”

Centrum Badań Regionalnych i Lokalnych (CBRiL) przy Wyższej Szkole Gospodarki w Bydgoszczy przeprowadziło pierwsze w Polsce badania społeczne dotyczące grupy studentów i absolwentów archeologii.

Badania były prowadzone drogą internetową – poprzez bezpośrednie rozesłanie formularza grupie docelowej oraz dzięki umieszczeniu go na  forach społecznościowych:  www.archeolodzy.org i www.archeologiczne.fora.pl . W wyniku prowadzonej od września 2008 r. do stycznia 2009 r. ankiety otrzymano kilkaset odpowiedzi, o zwrotności dającej podstawy do reprezentatywności badania.

Równolegle z badaniami skierowanymi do studentów i absolwentów archeologii prowadzone były ankiety wśród kadry dydaktycznej, służb konserwatorskich oraz wśród przedstawicieli firm archeologicznych. Wyniki tych ostatnich, nie będą tutaj omawiane, ale ich niewielka część została uwzględniona w wykresie 2 i 3.

Struktura formularza

Ankieta składała się z 10 pytań, w tym dwóch otwartych. Z założenia miała mieć charakter sondażowy. Pytania zostały tak przygotowane, aby ich skuteczność była jak największa kosztem dużej ilości informacji. Na początku określona została tożsamość ankietowanych na podstawie pytań o wiek oraz miejsce studiowania. Kolejne pytania były ukierunkowane na rozpoznanie pozycji studenta/absolwenta  w polu edukacyjnym i ekonomicznym archeologii. Pozostałe pytania dotyczyły planów zawodowych i oczekiwań edukacyjnych respondentów.

Uwagi ogólne

Jeśli chodzi o miejsce studiowania (wykr. 1), należy podkreślić że duży odsetek odpowiedzi studentów/absolwentów związanych z ośrodkiem toruńskim nie jest reprezentatywny, ze względu na dostępność autorów do bazy adresowej.  Ponadto, trzeba przyznać, że ankietowani wyjątkowo chętnie korzystali z okazji do wypowiedzenia się w pytaniach otwartych. W ogromnej większości odpowiedzi te były merytoryczne i świadczą o dużym zaangażowaniu respondentów oraz potrzebie dyskusji w środowisku. Respondentom zapewniono anonimowość nie wymagając żadnych personalnych danych identyfikacyjnych. Również podanie adresu skrzynki internetowej było opcjonalne.

Omówienie wyników ilościowych

Zebrane informacje pozwalają stwierdzić, że istnieje duże zapotrzebowanie na wiedzę stricte zawodową (wykr. 2). 70% ankietowanych studentów i absolwentów zgłosiło zapotrzebowanie na przedmiot o nazwie „Prawo w archeologii”. Porównywalny wynik (75%) uzyskała „Konserwacja w terenie”. Wśród najistotniejszych zagadnień znalazły się również „Standardy GIS w archeologii” (56%), „Podstawy przedsiębiorczości” (48%) oraz „Metody nieinwazyjne” (47%). Do ciekawych wniosków prowadzi porównanie zapotrzebowania na wiedzę wyrażone przez kadrę dydaktyczną oraz firmy prywatne. Na przykład popyt na „Etykę zawodową” jest ponad dwukrotnie wyższy w firmach archeologicznych niż wśród studentów. „BHP na stanowisku archeologicznym” zostało uznane za potrzebne wśród kadry (20%), studentów i absolwentów (27%) tylko przez co czwartego ankietowanego, podczas gdy właściciele firm prywatnych ponad dwukrotnie częściej zgłaszali konieczność przyswojenia zasad BHP (43%). Zestawienie ocen przygotowania absolwentów i studentów do wykonywania zawodu przez różne grupy respondentów (wykr. 3) dostarcza istotnych informacji na temat stanu i potrzeb edukacji archeologicznej. Dodać tutaj należy, że wynik z pierwszej kolumny (odpowiedzi studentów i absolwentów) byłby nieco mniejszy po odrzuceniu odpowiedzi studentów pierwszego i ewentualnie drugiego roku, których samoocena i zapatrywania co do przygotowania zawodowego jest zdecydowania mniej miarodajna niż np. ubiegłorocznego absolwenta. Zdecydowania najciekawszy efekt poznawczo-praktyczny daje zestawienie dwóch ostatnich wykresów: oceny szans rozwoju zawodowego (wykr. 4) oraz gotowości podjęcia pracy w zawodzie (wykr. 5).  Wynika z niego, że pomimo świadomości „istotnych przeszkód instytucjonalnych i legislacyjnych” w dostępie do pracy studenci i absolwenci w ogromnej większości (87%) chcą pracować w zawodzie. Biorąc pod uwagę aktualną ilość i dostępność ścieżek karierowych w archeologii jest to informacja, która skłania do próby zredefiniowania statusu zawodowego archeologa. 

Zaprezentowane wstępne wyniki ankiety „Potrzeby edukacyjne i oczekiwania zawodowe studentów i absolwentów archeologii w Polsce” stanowić będą część powstającego raportu o stanie archeologii w Polsce.

W kolejnym numerze zamieszczone zostaną najciekawsze poznawczo fragmenty wolnych wypowiedzi (badania jakościowe) ankietowanych wraz z ich wstępną interpretacją.

Dziękujemy wszystkim respondentom ankiety za udział w badaniu.

Łukasz Dominiak i Paweł Kołacz